برايش فرستاده آنها را در آنچه براى وى خواسته است - نه آنچه نفس او مىخواهد - به كار برد ، و ناسپاسى او به اين ترتيب است كه آنها را در آن راه به كار نگيرد و آنها را معطّل گذارد يا آنها را در راهى به كاربرد كه موجب مزيد بعد او از شاه گردد . بنابر اين هرگاه بنده جامه‌اش را بپوشد و بر مركب سوار شود و توشه را جز در بين راه مصرف نكند شكر پادشاه را به جا آورده چه نعمت او را در آنچه او براى بندهء خود دوست داشته است - نه براى خود - به كار برده است ؛ و اگر بر مركب سوار شود و روى از حضور در پيشگاه شاه بگرداند و از او دورى گيرد ، نعمت او را ناسپاسى كرده و آن را در چيزى به كار گرفته كه پادشاه از آن براى بنده‌اش نه براى خودش كراهت دارد ؛ و اگر بنشيند و سوار بر مركب نشود و در طلب قرب يا بعد گامى برندارد نيز كفران نعمت كرده ؛ زيرا نعمت او را مهمل گذاشته و استفاده نكرده است هر چند اين اهمال او نسبت به اين كه از او دورى كند كفرانى سبكتر است . همچنين خداوند سبحان بشر را آفريد و آنان در آغاز آفرينش نياز داشتند كه شهوات خود را به كار برند تا بدنهاى آنها كامل شود ، و چون بدين سبب از ساحت قدس ربوبى بدور مىافتادند و سعادت بشر تنها در قرب به اوست لذا نعمتهايى براى آنها فراهم ساخت تا با به كار بردن آنها بتوانند به مرتبهء قرب او نايل شوند . خداوند بعد و قرب آنان را بدين گونه بيان كرده است : لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ؛ ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا . . . « 56 » بنابر اين نعمتهاى خداوند اسباب و وسايلى است كه آنها را براى بندگان آفريده تا از اسفل سافلين يا پست‌ترين مراتب ترقّى كرده و به وسيلهء آنها سعادت قرب او را به دست آورند ، در حالى كه خداوند از آنها بىنياز است چه دور باشند و چه نزديك . اگر بنده اين اسباب را در طاعت حق تعالى به كار برد شكر او را به جا آورده ، زيرا موافق خواست مولاى خود عمل كرده است ، و اگر آنها را در راه نافرمانى او به كار گيرد ناسپاسى كرده ، زيرا مرتكب كارى شده كه مولايش از آن كراهت دارد و آن را برايش نپسنديده است ؛ چه خداوند كفر و گناه را براى بندگانش نمىپسندد . اگر اين اسباب را مهمل گذارد و آنها را در طاعت و معصيت به كار نگيرد به سبب ضايع ساختن نعمتهاى خداوند كفران و ناسپاسى كرده است . هر چه در دنيا خلق شده براى بندگان

--> ( 56 ) تين / 5 و 6 و 7 : ما انسان را در بهترين صورت و نظام آفريديم ، سپس او را در پايينترين مرحله بازگردانيديم ، مگر كسانى كه ايمان آورده‌اند . . .